Kariera

Stan wyjątkowy – co to naprawdę oznacza? Analizują prawnicy

W mediach coraz częściej pojawiają się informacje, że na terytorium Polski może zostać wprowadzony stan wyjątkowy. Warto wiedzieć co się kryje pod tym pojęciem. Podstawowe wiadomości dotyczące zagadnienia wyjaśniają adwokaci Marta Marek i Jarosław Reck z Kancelarii Jarosław Reck Adwokaci w Katowicach.

Reklama

Stan wyjątkowy a Konstytucja RP

- Stan wyjątkowy został uregulowany już w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, dokładnie w rozdziale XI o tytule „Stany nadzwyczajne” – mówi Marta Marek.

- Możliwość wprowadzenia stanu wyjątkowego ma Prezydent RP, na wniosek Rady Ministrów, ale może go ogłosić tylko na określony czas, a więc do 90 dni. Okres stanu wyjątkowego może być przedłużony tylko raz - na kolejne 60 dni i musi na to wyrazić zgodę Sejm. Wynika z tego, że najdłuższej stan wyjątkowy może się utrzymywać do 150 dni, co daje około pół roku.

Stan wyjątkowy - okoliczności wprowadzenia

Marta Marek wskazuje, że stan wyjątkowy może zostać wprowadzony w konkretnych przypadkach, a więc w sytuacji szczególnego zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego. Należy wiedzieć, że jest to nietypowy środek, po który mogą sięgnąć rządzący w celu zapobieżeniu rozwojowi niebezpiecznych sytuacji, z którymi państwo nie jest w stanie poradzić sobie przy użyciu zwykłych środków. Działania podjęte przez władze w czasie trwania stanu wyjątkowego powinny mieć na celu jak najszybsze jego zakończenie.

Wprowadzenie stanu wyjątkowego może mieć miejsce tak na całości jak i części terytorium państwa, a więc istnieje możliwość, że na przykład zostanie on wprowadzony tylko w województwie Kujawsko-Pomorskim, Śląskim czy Wielkopolskim, a nie obejmie reszty kraju.

Konstytucja zawiera podstawowe informacje o stanie wyjątkowym. Bardziej szczegółowo kwestie z nim związane zostały uregulowany w ustawie z dnia 21 czerwca 2002 roku – Ustawie o stanie wyjątkowym.

Stan wyjątkowy - zawieszenie praw człowieka, obywatela

Jak mówi Jarosław Reck, w ustawie czytamy, że w związku z wprowadzeniem stanu wyjątkowego dopuszczalne jest zawieszenie niektórych praw człowieka i obywatela - przyglądając się bliżej treści, widać że możliwość wprowadzenia ograniczeń ułożono w swego rodzaju blokach tematycznych.

Tak na przykład, w ramach możliwości wprowadzenia ograniczeń związanych z prawem do zrzeszania się, ustawa dopuszcza następujące zakazy:

  • organizowania i przeprowadzania wszelkiego rodzaju zgromadzeń, imprez masowych oraz imprez artystycznych i rozrywkowych;
  • strajków pracowników określonych kategorii, także rolników;
  • akcji protestacyjnych studentów organizowanych przez studenckie samorządy, stowarzyszenia lub organizacje;
  • zrzeszania się, czyli np. rejestrowania nowych stowarzyszeń;

Powyższe wynika z art.16 Ustawy o stanie wyjątkowym.

Ponadto, warto zwrócić uwagę na okoliczność, iż w czasie stanu wyjątkowego, na osoby przebywające w obszarze nim objętym może być nałożony obowiązek posiadania przy sobie dowodu tożsamości, np. osobistego dla pełnoletnich czy legitymacji szkolnej w przypadku młodzieży.

Stan wyjątkowy: nakazy i zakazy

Marta Marek dodaje, że w czasie stanu wyjątkowego mogą być wprowadzone też nakazy lub zakazy:

  • przebywania lub opuszczania w ustalonym czasie oznaczonych miejsc, obiektów i obszarów;
  • uzyskania zezwolenia organów administracji publicznej na zmianę miejsca;
  • zgłoszenia organom administracji lub Policji przybycia do określonej miejscowości;
  • utrwalania za pomocą środków technicznych wyglądu lub innych cech określonych miejsc, obiektów lub obszarów.

- Powyższe składa się na konkluzję, że dopuszczalne jest wprowadzenie przez rządzących ograniczeń w przemieszczaniu się (art. 18 Ustawy o stanie wyjątkowym) - mówi mecenas Marek.

Stan wyjątkowy: możliwa cenzura, kontrola przesyłek

Kolejną niezwykle istotną kwestią, na którą chce zwrócić uwagę mecenas Marek, to możliwość wprowadzenia, w czasie stanu wyjątkowego cenzury mediów – prasy, radia czy telewizji, a także ustanowienie kontroli przesyłek, listów, przekazów, etc., które mogą być nawet zarekwirowane - zatrzymaną korespondencję zwraca się po ustaniu stanu wyjątkowego (art. 20 Ustawy o stanie wyjątkowym).

Stan wyjątkowy: reglamentacja żywności, ceny urzędowe

Wśród innych istotnych obostrzeń jakie mogą być wprowadzone Marta Marek wymienia jeszcze:

  • ograniczenie dostępu do towarów konsumpcyjnych, poprzez całkowitą lub częściową reglamentację zaopatrzenia ludności;
  • ograniczenie swobody uzgadniania cen przez strony umowy, np. poprzez zakazanie podwyższania cen na towary lub usługi określonego rodzaju albo nakazanie;
  • stosowania ustalonych cen;
  • nakazanie okresowego zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej danego rodzaju; ustanowienie obowiązku uzyskania zezwolenia na rozpoczęcie działalności gospodarczej określonego rodzaju;
  • okresowe zawieszenie zajęć dydaktycznych w szkołach włącznie ze szkołami wyższymi;
  • ograniczenia obrotu krajowymi środkami płatniczymi, obrotu dewizowego oraz działalności kantorowej;
  • ograniczenie transportu drogowego, kolejowego i lotniczego oraz w ruchu wodnym;
  • nakazanie wyłączenia urządzeń łączności lub zawieszenia świadczenia usług, na czas określony;
  • nakazanie niezwłocznego złożenia do depozytu albo wprowadzenie zakazanie noszenia broni;
  • ograniczenie dostępu do informacji publicznej.

Na marginesie, w kontekście praw pracowniczych, Marta Marek przytacza za art. 17 Ustawy o stanie wyjątkowym, że w czasie stanu wyjątkowego odpowiednie organy mogą wydać decyzje o odosobnieniu danej osoby, która ukończyła 18 lat – oczywiście jeżeli człowiek ten stwarza niebezpieczeństwo dla porządku konstytucyjnego - osoby tej, będącej w odosobnieniu, co do zasady nie można zwolnić w czasie trwania stanu wyjątkowego.

Stan wyjątkowy: ograniczenia nie są konieczne

Mecenas Marta Marek, która na co dzień zajmuje się sprawami prawnymi w Kancelarii Adwokackiej Jarosław Reck, w Katowicach, zaznacza jednak, że zgodnie z przytoczoną już ustawą, wspomniane ograniczenia mogą zostać wprowadzone, ale nie muszą. Wszystko zależy od rozporządzeń i decyzji władz w tym zakresie.

Odszkodowania za stan wyjątkowy

- Na koniec, warto jeszcze wspomnieć, że po ustaniu stanu wyjątkowego osobom, które poniosły straty finansowe, w związku z wprowadzeniem ograniczeń, należy się odszkodowanie, które co ważne, obejmuje tylko wyrównanie straty majątkowej, ale już nie korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby strata nie powstała – wyjaśnia Marta Marek.

Odszkodowanie to wypłaci Skarb Państwa, na pisemny wniosek poszkodowanego.

- Przedsiębiorcy powinni mieć jednak na uwadze, że roszczenie odszkodowawcze przedawnia się z upływem roku od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie – zwraca uwagę mecenas Marek.

Uprawnienie do domagania się odszkodowania wynika z Ustawy z dnia 22 listopada 2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela. Dzięki temu uregulowaniu, ci którzy stracili na prowadzonym przez siebie biznesie, mogą liczyć na choć częściową pomoc ze strony państwa.

Czy Waszym zdaniem zostanie wprowadzony stan wyjątkowy w Polsce?

Oceń publikację: + 1 + 4 - 1 - 2

Obserwuj nasz serwis na:

Zamieszczone komentarze są prywatnymi opiniami Użytkowników portalu. Redakcja portalu slaskibiznes.pl nie ponosi odpowiedzialności za ich treść.

Otrzymuj najciekawsze newsy biznesowe ze Śląska!

Zapisz się do naszego newslettera!

Sonda

Czy uważasz Koleje Śląskie za dobrego przewoźnika?






Oddanych głosów: 64

Prezentacje firm